Meðan útrásin var og hét trúðu Íslendingar að velgengni úrásarvíkinganna stafaði einfaldlega af því að íslenskt viðskiptavit væri betra en útlenska vitið. Köllum þetta viðhorf efnahagslega þjóðrembu. Nú mætti ætla að hrunið hafi vanið okkur af þessum ósið – en svo virðist aldeilis ekki vera.
Dæmið í sjónvarpsfréttum* gærkvöldsins var skýrt. Matsfyrirtækið Fitch hafði lækkað einkunn íslenska bankakerfisins frá því sem var fyrir hrun, sögðu þulirnir, og núna var Ísland langneðst „þróaðra ríkja“ á listanum.
„Þróuð ríki“ er vandræðahugtak og óskaplega gildishlaðið, enda er það andstæða „þróunarríkja“ — ríkja sem vantar eitthvað uppá að vera almennileg. Í fréttinni er orðið „iðnríki“ líka notað, en þar er sama gamaldags tvíhyggjan á ferðinni, tvíhyggja sem er gegnumgangandi þegar heiminum er skipt upp. Skiptir þar litlu hvort ríki teljast fyrsta heims eða þriðja heims, nýlenduherrar eða nýlendur, Vesturlönd eða rest – þetta er alltaf spurning um hvort ríkið þyki gott eða vont.
Til að undirstrika hneykslunina í fréttinni var tveimur listum varpað á skjái landsmanna. Fyrst kom listi yfir sum þeirra landa sem Fitch gaf sömu einkunn og Íslandi:
- Aserbaídsjan
- Eistland
- Lettland
- Litháen
- Úkraína
- Víetnam
Hvað á að lesa á milli línanna á þessum lista? Jú, þarna eru lönd sem þykir furðulegt að Ísland sé flokkað með. Þjóðremban leyfir okkur ekki að sökkva á þeirra plan. Þau eru vanþróuð, ekki við. „Jeminn, Lettland og Víetnam,“ eigum við að segja og jesúsa okkur yfir hinni hræðilegu hnignun veldisins sem við vorum.
Næst kom listi yfir nokkur lönd sem Fitch gaf næstu einkunn fyrir ofan þá sem Ísland fékk. Þarna þykir Fitch bankakerfið standa traustari fótum en á Íslandi.
- Ekvador
- El Salvador
- Líbanon
- Nígería
- Rúmenía
- Srí Lanka
- Túnis
Hvort er fréttin sú, að Ísland sé í sínu verðskuldaða neðsta sæti, eða að lönd sem okkur á að finnast vera óttaleg afdalalönd séu metin traustari en Ísland?
Það var skítalykt af efnahagslegu þjóðrembunni fyrir kreppu. Síðastliðið ár hefði átt að temja Íslendingum að sýna auðmýkt gagnvart umheiminum. Í dag er rembingsleg þjóðernishyggja í anda útrásarinnar í besta falli kjánaleg.
*Aðrir fjölmiðlar voru auðvitað litlu skárri, en ríkisfjölmiðillinn verður að vanda sig sérstaklega mikið.
(Birtist á Smugunni)
